Laatste update: 04-08-2026
Voor bedrijven in de voedingsmiddelenindustrie bevat het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) landelijke milieuregels voor productieprocessen, energiegebruik, lozingen, geur, opslag van stoffen en vergunningen. In dit artikel lees je wanneer het Bal op jouw bedrijf van toepassing is, welke milieuregels gelden en wanneer een melding of omgevingsvergunning verplicht is.
Voor voedingsmiddelenbedrijven zijn deze regels onder meer van belang bij productieprocessen, energiegebruik, lozingen, geurhinder en de opslag van stoffen.
In dit artikel lees je wanneer het Bal van toepassing is op jouw bedrijf, welke activiteiten onder de regelgeving vallen, Welke milieuregels gelden voor voedingsmiddelenbedrijven volgens het Bal en wanneer een melding of omgevingsvergunning verplicht kan zijn.
In het kort
Voor voedingsmiddelenbedrijven zijn vooral deze onderwerpen belangrijk:
- Wanneer een activiteit onder het Bal valt.
- Welke milieuregels gelden voor voedingsmiddelenbedrijven volgens het Bal.
- Wanneer een melding of omgevingsvergunning nodig is.
- Welke functioneel ondersteunende activiteiten meetellen.
Hoe controleer je of jouw voedingsmiddelenbedrijf onder het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) valt?
Wil je weten of jouw voedingsmiddelenbedrijf onder het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) valt? Doorloop dan de volgende stappen:
- Breng alle bedrijfsactiviteiten in kaart.
- Controleer of één of meerdere activiteiten zijn aangewezen als kernactiviteit in het Bal.
- Breng de functioneel ondersteunende activiteiten in kaart, zoals koelinstallaties, stookinstallaties of de opslag van gevaarlijke stoffen.
- Controleer of voor de activiteiten een melding verplicht is.
- Ga na of een omgevingsvergunning nodig is.
- Controleer of aanvullende regels gelden vanuit het omgevingsplan, de provinciale omgevingsverordening of de waterschapsverordening.
Wat betekent het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) voor voedingsmiddelenbedrijven?
Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bevat de landelijke milieuregels voor activiteiten in de fysieke leefomgeving. Hierin staat welke regels gelden voor milieubelastende activiteiten, wanneer een melding of omgevingsvergunning nodig is en welke overheid toezicht houdt.
Voedingsmiddelenbranche en Bal, dit valt eronder
In het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) staan o.a. landelijke milieuregels voor de nutssector en de industrie. Bekijk een overzicht met regels per bedrijfstak bij het Informatiepunt Leefomgeving.
Paragraaf 3.4.8 van het Bal gaat over milieubelastende activiteiten in de voedingsmiddelenindustrie. Het gaat om activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor het milieu. De nadelige gevolgen zijn vooral verontreiniging van de bodem, verontreiniging van de lucht, geur, lozingen en gebruik van energie.
De milieubelastende activiteit bestaat uit de kernactiviteit en eventuele functioneel ondersteunende activiteiten.
Wat is het verschil tussen een kernactiviteit en functioneel ondersteunende activiteiten?
Een 'kernactiviteit' is de hoofdactiviteit zelf. Veel activiteiten hebben ook 'functioneel ondersteunende activiteiten'. Denk aan technische ondersteuning van de kernactiviteit, of facilitaire voorzieningen zoals een bezoekersruimte, laboratorium of showroom.
Welke kernactiviteiten in de voedingsmiddelenindustrie vallen onder het Bal?
Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) onderscheidt de volgende kernactiviteiten voor de voedingsmiddelenindustrie:
- Een IPPC-installatie die valt onder categorie 6.4 van bijlage 1 van de Richtlijn industriële emissies (Rie).
- Het slachten van meer dan 10.000 kg levend gewicht aan dieren per week.
- Het maken en bewerken van dierlijke of plantaardige oliën of vetten.
- Het maken en bewerken van voedingsmiddelen voor landbouwhuisdieren.
- Het met een stookinstallatie met een nominaal thermisch ingangsvermogen van meer dan 100 kW maken van:
- zetmeel of suiker
- vismeel of visolie
- levensmiddelen of voeder.
Vrijwel alle grootschalige voedingsmiddelenproductie wordt dus aangemerkt als een milieubelastende activiteit. Zoals het verwerken van groente en fruit, vleeswaren, snacks, sauzen en kruiden.
De kleinschalige bereiding van voedingsmiddelen valt niet onder deze regeling. Voor o.a. bedrijfskantines, sportkantines en restaurants gelden andere regels.
Wanneer valt een activiteit niet onder de kernactiviteit?
De regels uit paragraaf 3.4.8 van het Bal gelden niet, als de activiteit alleen wordt verricht:
- Als huishoudelijke activiteit of bij het uitoefenen van beroep of bedrijf aan huis.
- Voor educatieve doelen (bijvoorbeeld een onderwijsinstelling met praktijklokalen voor vakonderwijs).
- Voor eigen landbouwhuisdieren bij een veehouderij (zoals koeien, schapen, geiten, varkens en kippen).
Deze uitzonderingen gelden niet voor IPPC-installaties en niet voor het slachten van meer dan 10.000 kg levend gewicht aan dieren per week.
Welke functioneel ondersteunende activiteiten vallen onder het Bal?
Hoofdstuk 3 van het Bal begint steeds met het omschrijven van een 'kernactiviteit'. Is er sprake van 'functioneel ondersteunende activiteiten' die die kernactiviteit ondersteunen, dan worden die ook genoemd. Samen vormen ze de milieubelastende activiteit waar de regels van de paragraaf voor gelden.
In het Bal staan onder andere beschrijvingen voor functioneel ondersteunende activiteiten als:
- Stookinstallatie: 3.2.1
- Koelinstallatie: 3.2.5
- Opslagtank voor gassen: 3.2.7
- Opslagtank voor vloeistoffen: 3.2.8
- Opslaan van gevaarlijke stoffen in verpakking: 3.2.9
- Laboratorium: 3.7.5
Bij de milieubelastende activiteit staat welke regels uit hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5 van het Bal van toepassing zijn. Ze gelden voor de hele activiteit, dus ook de functioneel ondersteunende activiteiten.
Tip. De regels voor de voedingsmiddelenindustrie staan in paragraaf 4.28 van het Bal. Bij Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) kun je de volledige Bal met een geïntegreerde toelichting downloaden.
Praktijkvoorbeelden
Producent van kant-en-klare maaltijden
Een producent van kant-en-klare maaltijden beschikt over koelinstallaties, een stookinstallatie en een opslagruimte voor gevaarlijke stoffen. Naast de productie zelf vallen ook deze functioneel ondersteunende activiteiten onder het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Hierdoor gelden aanvullende milieuregels en kan voor bepaalde activiteiten een meldingsplicht of omgevingsvergunning ontstaan.
Zuivelfabriek
Een zuivelfabriek verwerkt dagelijks grote hoeveelheden melk tot zuivelproducten. Daarbij gelden onder meer milieuregels voor afvalwater, energiegebruik, geur en het gebruik van installaties. Afhankelijk van de aard en omvang van de activiteiten kan een meldingsplicht of omgevingsvergunning van toepassing zijn.
Brouwerij
Een brouwerij maakt gebruik van brouwinstallaties, koelinstallaties en opslagvoorzieningen voor grondstoffen en hulpstoffen. Hierdoor kunnen regels gelden voor onder andere energiegebruik, afvalwater, luchtemissies en de opslag van gevaarlijke stoffen. Welke verplichtingen gelden, hangt af van de bedrijfsactiviteiten en de omvang van de inrichting.
Welke milieuregels gelden voor voedingsmiddelenbedrijven volgens het Bal?
Afhankelijk van de activiteiten die je uitvoert, gelden binnen het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) verschillende milieuregels. Deze regels zijn bedoeld om de impact van bedrijfsactiviteiten op de leefomgeving te beperken. Voor voedingsmiddelenbedrijven hebben de regels onder andere betrekking op:
- Energiegebruik, zoals het efficiënt gebruiken van installaties en het treffen van energiebesparende maatregelen.
- Afvalwater en lozingen, bijvoorbeeld de lozing van bedrijfsafvalwater op het riool of oppervlaktewater.
- Geur, om geurhinder voor de omgeving te voorkomen of te beperken.
- Geluid, bijvoorbeeld afkomstig van productieprocessen, ventilatie of transport.
- Bodembescherming, zodat verontreiniging van de bodem wordt voorkomen.
- Luchtemissies, zoals emissies van stookinstallaties of productieprocessen.
- Opslag van gevaarlijke stoffen, waarvoor aanvullende eisen kunnen gelden.
Welke regels precies van toepassing zijn, hangt af van de aard en omvang van de bedrijfsactiviteiten en eventuele functioneel ondersteunende activiteiten.
Wanneer heeft een voedingsmiddelenbedrijf een omgevingsvergunning nodig?
In bepaalde gevallen is ook een omgevingsvergunning nodig. Dit is in de volgende situaties het geval:
- Een IPPC-installatie die valt onder categorie 6.4 van bijlage 1 van de Richtlijn industriële emissies (Rie). Voor het lozen van afvalwater op het oppervlaktewater is ook een omgevingsvergunning nodig.
- Het exploiteren van een andere milieubelastende installatie voor:- het maken van dierlijke of plantaardige oliën en vetten
- het maken van conserven van dierlijke en plantaardige producten
- het maken van zuivel
- het brouwen van bier of het mouten
- het maken van siroop of suikerwaren
- het slachten van dieren
- het maken van zetmeel
- het maken van vismeel of visolie
- het maken van suiker - Het maken of bewerken van voedingsmiddelen voor landbouwhuisdieren.
- Een omgevingsvergunning is vaak nodig vanwege de Rie of de MER-beoordeling.
Voor andere activiteiten die onder de kernactiviteit voedingsmiddelenindustrie vallen geldt geen vergunningplicht. Voor de functioneel ondersteunende activiteiten kan wél een vergunning nodig zijn.
Maak je bedrijf Omgevingswetproof
Werk je in de voedingsmiddelenindustrie? De experts van Milieuadviesbureau AdbLOM helpen je bij het toepassen van de regels uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), vergunningen en meldingsplichten.
Informeer tijdig bevoegd gezag
Is voor je activiteit een omgevingsvergunning nodig, dan moet je de overheid hiervan bijtijds op de hoogte stellen. De indieningseisen voor een vergunningaanvraag staan in de Omgevingsregeling.
Nog meer regels en voorschriften voor voedingsmiddelenbranche
Niet alle regels voor de voedingsmiddelenindustrie staan in het Bal. Er kunnen ook regels staan in:
- Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen
- Het omgevingsplan van de gemeente, bijvoorbeeld over geluid en geur
- De omgevingsverordening van de provincie
- De waterschapsverordening van het waterschap
Veelgestelde vragen over het Bal en de voedingsmiddelenindustrie
Wanneer valt een voedingsmiddelenbedrijf onder het Bal?
Een voedingsmiddelenbedrijf valt onder het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) wanneer het activiteiten uitvoert die in de regelgeving zijn aangewezen als milieubelastende activiteiten. Denk bijvoorbeeld aan grootschalige productie, verwerking van voedingsmiddelen of het gebruik van bepaalde installaties.
Heeft een voedingsmiddelenbedrijf altijd een omgevingsvergunning nodig?
Nee, voor veel activiteiten gelden algemene regels uit het Bal. Alleen voor specifieke activiteiten of installaties is een omgevingsvergunning vereist.
Wat zijn functioneel ondersteunende activiteiten?
Functioneel ondersteunende activiteiten zijn activiteiten die nodig zijn voor het uitvoeren van de hoofdactiviteit. Voorbeelden zijn koelinstallaties, opslagtanks, laboratoria en stookinstallaties.
Hoe controleer ik of mijn bedrijf onder het Bal valt?
Controleer welke bedrijfsactiviteiten je uitvoert en vergelijk deze met de kernactiviteiten uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Houd daarnaast rekening met functioneel ondersteunende activiteiten, zoals koelinstallaties, stookinstallaties en de opslag van gevaarlijke stoffen.
Wanneer is een melding of omgevingsvergunning verplicht?
Of een melding of omgevingsvergunning verplicht is, hangt af van de aard en omvang van de bedrijfsactiviteiten. Voor sommige milieubelastende activiteiten gelden alleen algemene regels uit het Bal, terwijl voor andere activiteiten een melding of omgevingsvergunning vereist is.
Wie is het bevoegd gezag?
Het bevoegd gezag is de overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor toezicht en handhaving van de milieuregels. Afhankelijk van de activiteit is dit de gemeente, provincie, omgevingsdienst of het waterschap.
Welke milieuregels gelden voor koelinstallaties?
Koelinstallaties kunnen binnen het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) worden aangemerkt als een functioneel ondersteunende activiteit. Welke milieuregels gelden, hangt af van de installatie en de bedrijfsactiviteiten waarvoor deze wordt gebruikt.
Welke regels gelden voor de opslag van gevaarlijke stoffen?
Voor de opslag van gevaarlijke stoffen kunnen aanvullende regels gelden binnen het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Welke voorschriften van toepassing zijn, is afhankelijk van de soort en hoeveelheid opgeslagen stoffen. In bepaalde situaties kunnen ook de richtlijnen uit de PGS 15 van toepassing zijn.
Waar vind ik de officiële regels van het Besluit activiteiten leefomgeving?
De landelijke regels voor milieubelastende activiteiten zijn opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Daarnaast kunnen ook regels uit het omgevingsplan van de gemeente, de omgevingsverordening van de provincie en de waterschapsverordening van toepassing zijn.
Geldt het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) ook voor kleine producenten?
Niet altijd. Kleinschalige bereiding van voedingsmiddelen, zoals in bedrijfskantines, sportkantines en restaurants, valt in veel gevallen niet onder de kernactiviteit voedingsmiddelenindustrie uit het Bal. Welke regels gelden, hangt af van de aard en omvang van de bedrijfsactiviteiten.
Wat gebeurt er als mijn bedrijf niet voldoet aan het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)?
Wanneer een bedrijf niet voldoet aan de regels uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), kan het bevoegd gezag handhavend optreden. Afhankelijk van de situatie kan dit leiden tot een waarschuwing, een last onder dwangsom of andere bestuursrechtelijke maatregelen. Controleer daarom tijdig welke milieuregels, meldingsplichten en vergunningen voor jouw bedrijf gelden.
Welke bedrijven vallen onder de voedingsmiddelenindustrie volgens het Bal?
Onder de voedingsmiddelenindustrie vallen onder meer bedrijven die voedingsmiddelen produceren of bewerken, zoals producenten van kant-en-klare maaltijden, zuivelfabrieken, brouwerijen, slachterijen en producenten van diervoeders. Of het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) van toepassing is, hangt af van de aard en omvang van de bedrijfsactiviteiten en de kernactiviteiten die in het Bal zijn aangewezen.
Hulp nodig bij het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)?
Werk je in de voedingsmiddelenindustrie en wil je weten welke regels voor jouw bedrijf gelden? De adviseurs van AdbLOM ondersteunen je bij vergunningen, meldingen en de implementatie van de milieuregels uit het Bal.
Twijfel je of jouw voedingsmiddelenbedrijf onder het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) valt? Onze adviseurs beoordelen welke milieuregels, meldingsplichten en vergunningen op jouw situatie van toepassing zijn. Neem vrijblijvend contact op voor advies.
📞 Bel voor persoonlijk advies: 038 – 457 9056
✉️ Mail naar: info@adblom.nl
